تهران – چهارشنبه ۱۱ تیر ۱۴۰۴ / ۲ ژوئیه ۲۰۲۵
جمهوری اسلامی ایران بهطور رسمی همکاری خود با آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) را تعلیق کرده است. این تصمیم روز چهارشنبه، با امضای دستور رسمی از سوی مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، به اجرا درآمد؛ اقدامی که تنشها پیرامون برنامه هستهای ایران را وارد مرحله تازهای میکند.
طبق قانون تازه تصویبشده، هرگونه بازرسی بینالمللی از تأسیسات هستهای ایران از این پس تنها با تأیید قبلی شورای عالی امنیت ملی امکانپذیر خواهد بود؛ موضوعی که عملاً دسترسی بازرسان آژانس را محدود میکند.
این تصمیم در واکنش به قطعنامه اخیر آژانس انرژی اتمی اتخاذ شده؛ قطعنامهای که ایران را به نقض مکرر پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) و عدم پایبندی به تعهداتش در قالب برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) متهم کرده بود.
آژانس اعلام کرده که هنوز اطلاعیه رسمی از تهران دریافت نکرده، اما نسبت به پیامدهای این قانون بر شفافیت هستهای و روند مذاکرات دیپلماتیک ابراز نگرانی کرده است.
مسعود پزشکیان که با وعده اتخاذ رویکردی متعادلتر در سیاست خارجی به ریاستجمهوری رسید، اکنون با فشار فزایندهای از سوی جناحهای تندرو در مجلس مواجه است؛ کسانی که اقدامات اخیر آژانس و غرب را «سیاسی» توصیف کردهاند و خواهان واکنش قاطع تهران هستند.
تغییر استراتژیک در دیپلماسی هستهای؟
تحلیلگران هشدار میدهند که تعلیق همکاری با آژانس میتواند روند احیای برجام — توافق هستهای مهم سال ۲۰۱۵ که آمریکا در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد — را پیچیدهتر کند.
در حالی که ایران تأکید دارد برنامه هستهایاش صرفاً صلحآمیز است، منتقدان میگویند اعمال محدودیت بر بازرسیها میتواند باعث افزایش تردیدها درباره اهداف واقعی این برنامه شود.
این تحول احتمالاً باعث بحثهای تازهای در سازمان ملل و میان قدرتهای جهانی از جمله اتحادیه اروپا، روسیه، چین و ایالات متحده خواهد شد؛ کشورهایی که در تلاشاند ثبات منطقهای حفظ و از گسترش تسلیحات هستهای جلوگیری شود.